Herb suwerennego księcia śląskiego z herbarza szlachty śląskiej (1847) – wikipedia.org

 


ŚLĄSK NA PRZESTRZENI WIEKÓW

Dostępne opracowania naukowe i źródła historyczne pozwalają na następujące przedstawienie w najmniejszym skrócie dziejów Śląska.
Celtowie (Bojowie) IV w. pne – II w. n.e.
Lugiowie, Wandalowie (Silingowie) II w. – VII w. n.e.
Słowianie od poł. VII w.
Rzesza Wielkomorawska od 875 r. do 905 r. (Świętopełk I)
Państwo Przemyślidów Wratysław I 915 – 990 r.
Państwo Piastów Mieszko I ok.. 990 r. (Dagomue iudex)
Dzielnica dziedziczna synów Władysława II Wygnańca 1163
Lenno Czech, rozbicie dzielnicowe (1327 – 1526)
Pod władzą Habsburgów 1526 r.
Częścią Królestwa Prus
1740 r.
Śląsk powrócił w granice Polski 1945 r.

Plemiona Słowian na ziemiach śląskich. Opracował Bogusław Kaczmarski.
Więcej o Śląsku i Księstwie Legnickim na starych mapach.


ETYMOLOGIA NAZWY ŚLĄSK
ŚLĄSK
– to po nim Ślęza, od starosłowiańskich „ślęp, ślęg, ślęga” co oznacza: w gwarze śląskiej, śląpać (płakać, mieć mokre oczy) też: „wilgotny, podmokły teren”. Związek: Śląsk ze Ślęzą i rzeką Ślęza.

ŹRÓDŁA: Geograf Bawarski – 845 r. (Sleenzane civitates), Dokument praski – 1086 r. („Zlasane”), Gall Anonim – ok. 1114 r. (provincia Wratislaviensi), Kronika Cosmasa – 1163 r. „Slesko”


HERB
                

Herb Piastów dolnośląskich herb dynastii Piastów, rządzących księstwami Dolnego Śląska. Stanowiła go tarcza herbowa o złotym polu z czarnym orłem ze srebrną przepaską sierpową biegnącą przez skrzydła i pierś orła, która była zwieńczona krzyżem. Herb ten z czasem stał się godłem całego Dolnego Śląska. Symbolizuje Śląsk w herbach wielu jednostek administracyjnych, a także miast i gmin. Orzeł nie był ukoronowany, jednakże w późniejszych stylizacjach herbów związanych z regionem dodawano na głowie złotą koronę.


HERALDYKA (niem.), nauka pomocnicza historii badająca początki, rozwój, znaczenie prawne oraz zasady kształtowania plastycznego herbów. Posługuje się archaicznym językiem – blazonowanie(m) (fr. blason – herb) – opis herbu zgodny z zasadami heraldyki, gdzie jednym z istotnych elementów jest właściwe kładzenie barw – tynktur.
Źródło: NAUKI POMOCNICZE HISTORII Józef Szymański PWN Warszawa 1976
INSYGNIA SYMBOLE i HERBY POLSKIE Alfred Znamirowski Świat Książki Warszawa 2003

HERBY (niem.), ustalone wg określonych reguł oznaki osób, rodzin, korporacji, miast, państw.
Źródło: ENCYKLOPEDIA POWSZECHNA PWN Warszawa 1984

HERB jawi się jako wytwór określonej grupy ludzi, znak własnościowy, barwny element dekoracyjny, urzekający grą form i kolorów. To znak algebraiczny, herb to cały język dla tego, kto potrafi go odszyfrować.
Źródło: ALFABET HERALDYCZNY Paweł Dudziński Wyd DIOGENES Warszawa 1997

Półksiężyc i krzyż to pierwsze potwierdzone źródłowo godło Piastów śląskich znane jest z pieczęci Henryka I Brodatego z lat 1202/3-1234. Jedna z tez wiązała znak Henryka Brodatego z wyprawą krzyżową w roku 1147, w której miał uczestniczyć Władysław II Wygnaniec. Genezę godła księcia Henryka próbowano m.in. łączyć z bardzo rozpowszechnionym wśród Słowian kultem księżyca oraz związanymi z nim wierzeniami. Gumowski zaś uważał ten znak za godło dewocyjne, którego najstarszym i najważniejszym elementem był krzyż. Funkcja tego znaku jest czytelna, był on osobistym znakiem wojskowo-rozpoznawczym Henryka Brodatego. W tym charakterze widnieje on na tarczy książęcej, a niewątpliwie występował też na jego sztandarze wojskowym, na co wskazuje prostota rysunku tego godła.

Orzeł był drugim godłem Piastów śląskich, które pojawiło się na ich pieczęciach na początku XIII stulecia. Ten Król ptaków już w starożytności miał znaczenie alegoryczne. Zajmował on szczególne miejsce wśród godeł heraldycznej Europy. Dla Babilończyków i Persów był uosobieniem boskiej potęgi, symbolem wspaniałomyślności, siły, odwagi i sprawiedliwości, atrybutem Zeusa w Grecji i Jowisza w Rzymie jako znak ich najwyższej władzy. Z czasem stał się symbolem świeckiej potęgi. Orzeł piastowski przyjęty został jako wytwór kultury łacińskiego średniowiecza, w kręgu której znalazła się Polska od X wieku. Początkowo był to znak osobisty poszczególnych książąt, później w wieku XIII przekształcił się w rodowe godło dynastii Piastów, dzięki czemu utrzymali oni więzy rodzinne, świadomość pochodzenia ze wspólnego pnia. Sięgnięcie Piastów po jedno z najważniejszych mobiliów heraldycznych średniowiecza nie było przypadkowe. Mając świadomość przynależności do jednej z najstarszych i w niedalekiej przeszłości liczących się dynastii europejskich, podkreślili ów fakt przez wybranie godła odpowiadającego ich ambicjom. Orzeł przedstawiał bowiem bogatą treść ideologiczną, a najważniejsze było, że stał się powszechnie uznanym symbolem najwyższej władzy świeckiej, niezależności i suwerenności.

Szachownica jako trzecie godło Piastów w heraldyce książąt legnickich pojawia się najpierw jako klejnot na pieczęci pieszej z lat 1310 – 1311 Bolesława III i contrasigillum z lat 1309-1313, natomiast jako godło zaistnieje dopiero w kilkanaście lat później na pieczęci Wacława I – starszego syna Bolesława III w tzw. herbie skwadrowanym.

Orzeł z przepaską i krzyżem pojawił się najwcześniej u księcia Konrada I oleśnickiego w latach 1312-1313. Najbardziej trwałym elementem tego godła w ciągu wielowiekowej historii herbu Piastowiczów dolnośląskich stała się przepaska półksiężycowa na piersi orła.

Orzeł z przepaską często był umieszczany na monetach, awersie lub rewersie, wspólnie z tarczą skwadrowaną. Szczególnie chętnie sięgały po niego trzy ostatnie pokolenia książąt legnicko-brzeskich, w tym Jan Chrystian, Jerzy Rudolf czy Jerzy Wilhelm. Aby odróżnić go od godła używanego przez władze cesarskie, a zarazem podkreślić jego piastowski charakter, nad głową ptaka umieszczono mitrę.
Źródło :HERALDYKA PIASTÓW ŚLĄSKICH Małgorzata Kaganiec Wyd. Muzeum Śląskie w Katowicach 1992

Analizując dzieje Dolnego Śląska na przestrzeni Milenium, prześledzić można jak wyraźnie zachodzące tu procesy historyczne mają swoje odzwierciedlenie w heraldyce. Ewolucję w tej dziedzinie sztuki można odczytać na przykładzie zmian herbu księstwa śląskiego, legnickiego czy legnicko-brzeskiego na tle przetasowań personalnych na tronie władców terytorialnych, kiedy byli suwerenami, a kiedy ciążyła nad nimi obca zwierzchność. Dla przykładu podaję tu kilka istotnych, epokowych dat:

– 1138 r. Rozbicie dzielnicowe Polski, rozdrobnienie feudalne było procesem ogólnoeuropejskim.
– 9.04.1241 r. Henryk II Pobożny zatrzymał pochód nawały mongolskiej, oddając życie w obronie ojczyzny.
– 9.05.1329 r. książę Legnicy Bolesław III złożył hołd lenny przed czeskim królem Janem Luksemburskim.
– 29.08.1526 r. po klęsce pod Mohaczem Korona Czeska wraz z nią Śląsk przeszły pod władzę Habsburgów.
– 21.11.1675 r. umiera Jerzy Wilhelm książę legnicko-brzesko-wołowski, ostatni z dynastii Piastów.
-1740 r. po zwycięskiej wojnie Fryderyka II z habsburską Austrią Śląsk stał się częścią Królestwa Prus.
-1945 r. po sześciu wiekach, w wyniku II wojny światowej Śląsk powrócił w granice Polski.

Wybrał i opracował Henryk Kułak
Legnica 21 stycznia 2017 r.


NIEKTÓRE Z HERBÓW KSIĄŻĄT DOLNOŚLĄSKICH

            

Od lewej:
* herb Henryka II „Pobożnego” (*1196/1207 †1241) księcia wrocławskiego, krakowskiego i wielkopolskiego, wg wizerunku na nagrobku * herb Henryka V „Grubego” (*1245/50 †1296) księcia jaworskiego, legnickiego i wrocławskiego oraz jego synów : Henryka VI „Dobrego” (*1294 †1335) księcia wrocławskiego i Władysława (*1296 †po 1352) księcia legnickiego * herb Bolesława III „Rozrzutnego” (*1291 †1352) księcia legnickiego i brzeskiego oraz jego syna Ludwika I (*1313/21 †1398) księcia brzeskiego herb braci : Ruperta I (*1340/47 †1409), Wacława II (1348-1419), Bolesława IV (*1349/52 †1394) i Henryka VIII (*1350/59 †1398) książąt legnickich

Źródło:
http://herbypolskie.strefa.pl/herbarz_MC/Slask.htm
Wizerunki herbów Piastów Śląskich opracował Michał Czechowski na podstawie publikacji :
– „Heraldyka Piastów Śląskich 1146-1707”, Małgorzata Kaganiec, wydawnictwo : Muzeum Śląskie w Katowicach, Katowice 1992 r.,
– „Książęta, pieczęcie i władza. Studium ze sfragistyki Piastów legnicko-brzeskich”,
Ilona Matejko-Peterka, Wydawnictwo DiG, Warszawa 2016 r.


GENEALOGIA PIASTÓW

MONUMENTUM PIASTEUM
W Monumentum Piasteum, legnickiej nekropolii ostatnich książąt piastowskich i zarazem panteonie całej dynastii piastowskiej znajduje się łaciński napis, który w przekładzie na polski brzmi:

           Bogu, Opiekunowi szczątków i pobożnym cieniom Domu Piastowskiego ten pomnik poświęcono, który wziął początek z Piasta w roku 775 ery Chrystusowej, dał Sarmacji 24 królów i licznych panujących Śląskowi 123 książąt, kościołowi 6 arcybiskupów i biskupów, Północy religię, naukę, urządzenia państwowe, świątynie, szkoły, miasta, zamki i mury obronne, dzięki władcom pobożnym, szlachetnym, świętym, dzielnym i łaskawym. Germanię ocalił od nawały tatarskiej, który na Chrystianie najlepszym i jego synu Jerzym Wilhelmie ostatnim, lecz w zasługach najpierwszym dnia 21 listopada 1675 roku przy wielkim żalu Ojczyzny, Europy i cesarza równo po dziewięciu stuleciach skończył się i zasłużył, aby Ludwika, księżna anhalcka, ostatnia matka Piastów pomnik ten zbudowała przodkom i pradziadom, jako też potomnym, małżonkowi, synowi, sobie i pozostałej córce Karolinie księżnej holsztyńskiej roku Chrystusowego 1679, płacząc nad urnami tych, z których każdy mając cnotę za herolda, a świat Północy za pomnik niczego by nie potrzebował, gdyby wcześniej od głazów nie milkło zapomnienie i niewdzięczność śmiertelnych.

    
Genealogia Piastów legnicko-brzeskich oraz drzewo genealogiczne Piastów.


Sarkofag Jerzego Wilhelma, ostatniego Piasta śląskiego.
Mauzoleum Piastów w Legnicy.
Czytaj więcej:   Jerzy Wilhelm    Mauzoleum


OSTATNI PIAST ZAWITAŁ DO LEGNICY


  
Do legnickiego kościoła św. Jana Chrzciciela przybył 8 lutego książę Jerzy Wilhelm,
ostatni z rodu Piastów legnicko-brzeskich.

Oczywiście, chodzi tu o szczególną obecność, a mianowicie o obraz, który go przedstawia. Sam książę bowiem (ur. w 1660 r.) zakończył swe życie w 1675 r.po polowaniu w nadodrzańskich lasach pod Brzegiem. Przeżył więc raptem 15 lat i niestety na nim wygasła ostatnia z dziewięciu śląskich linii książęcych. Linia genealogiczna księcia sięgała Władysława II (1105-1159), a do jego przodków należeli m.in. Henryk I Brodaty i Henryk II Pobożny.Od 21 listopada ub.r. portret był już wystawiony w Muzeum Archidiecezjalnym we Wrocławiu. Obecnie znajduje się w Mauzoleum Piastów kościoła franciszkańskiego  w Legnicy, gdzie został książę pochowany. Natomiast 21 listopada odwiedzi muzeum w Jaworze, gdzie dokonuje się konserwacji dzieła. W związku z projektem „Ratujemy dziedzictwo Piastów Śląskich. W 1050-lecie Chrztu Polski” obraz jest pokazywany w różnych miejscach. Wspomniany projekt realizowany jest przez Muzeum Archidiecezjalne we Wrocławiu – będące właścicielem obrazu oraz Muzeum Regionalne w Jaworze, gdzie dokonuje się
konserwacji dzieła. Obraz, o którym mowa, pochodzi prawdopodobnie z galerii zamkowej w Oławie. Powstał około 1700 r., a jego autorstwo przypisano mistrzowi z Antwerpii Johannowi Claessensowi.

Przedsięwzięcie wspiera finansowo Fundacja Polska Miedź. Ma ono na celu przybliżenie mieszkańcom regionu dziedzictwa Piastów Śląskich będących w prostej linii potomkami Mieszka I, który w 966 r. wprowadził chrześcijaństwo w Polsce.Prezentacji obrazu towarzyszą okolicznościowe wykłady, koncerty muzyki barokowej oraz lekcje muzealne. W Legnicy, dzięki wykładowi pt. „Ostatni z rodu” historyka Mirosława Szkiłądzia, można było dowiedzieć się więcej o śląskich Piastach. Konserwatorka Teresa Chołubek-Spyt opowiedziała o kulisach renowacji obrazu. Celowo nie jest on odnowiony do końca, aby zobaczyć różnice przed i po konserwacji.

Źródło: niedziela.pl, e-legnickie.pl – Legnica 2017


Z CIEKAWYCH BIOGRAFII KSIĄŻĄT


      

Ludwik II książę legnicko-brzeski
1380/85-1436
To jedna z wielu barwnych postaci wśród książąt piastowskich, znany powszechnie ze swych zamiłowań podróżniczych.
W latach 1403-1405 bierze udział w (prywatnej) wyprawie do Ziemi Świętej. Ludwik zostaje uwięziony przez Saracenów. 25 XI 1405 r. odzyskanie wolności przez Ludwika, po zapłaceniu okupu w wysokości 4000 grzywien (6000 guldenów), zebranemu dzięki zaradności brata Henryka IX.

Ludwik II był założycielem rycerskiego stowarzyszenia o nazwie „Rudenband” „Obroża Psa Gończego”. Stowarzyszenie powstało 7 sierpnia 1413 r., należeli do niego m.in. książęta Wacław II legnicki, Przemysł opawski, Jan żagański, Konrad Starszy oleśnicki i Konrad Młodszy oleśnicki. Książę Ludwik II był też członkiem założonego przez króla Węgier Zygmunta Luksemburczyka Zakonu Smoka.

Ludwik II słynął ze swej rozrzutności i zamiłowania do przepychu. Jego podróże po Europie, a także wyprawa do Ziemi Świętej skutecznie rujnowały stan finansów księstwa. Na początku października roku 1414, gdy książę przebywał w Norymberdze w orszaku króla węgierskiego Zygmunta Luksemburskiego, postanowił urządzić wielką i wystawną ucztę. Król Zygmunt (przyszły cesarz), chcąc pohamować zapędy Ludwika, zakazał sprzedaży mu drewna (potrzebnego do uruchomienia kuchni) w Norymberdze i całej okolicy. Książę legnicko-brzeski zakupił jednak… kilka wozów orzechów włoskich, których użyto następnie jako opału. Uczta odbyła się, a goście byli niezwykle zadowoleni z przygotowanych potraw.

1414-1418 – Ludwik bierze udział w Soborze w Konstancji, którego głównym celem jest zakończenie wielkiej schizmy zachodniej. (1416-1417) Podróż (w orszaku Zygmunta Luksemburskiego) do Francji i Anglii. W tym czasie na jego życzenie w legnickim zamku podwyższono m.in. wieżę i odnowiono komnatę, którą książę poświęcił św. Jadwidze patronce Piastów i Śląska. Już wówczas bowiem tradycja określała tę wieżę mianem „starego mieszkania św. Jadwigi”, małżonki Henryka Brodatego. (9 IV 1418) Małżeństwo z Elżbietą, córką Fryderyka I Hohenzollerna, elektora brandenburskiego.

W 1418 r. faktyczne objęcie Legnicy (wraz z okręgiem) z nadania Wacława II legnickiego. (18 X) Ludwik potwierdza wszelkie prawa i przywileje Legnicy.

http://www.poczet.com/ludwikii.htm
Jacek Witkowski ZIELONA KOMNATA Wyd. Edytor 2013 Legnica
Opracował – HK


TAJEMNICE PIASTÓW ŚLĄSKICH